De gevolgen van zelfafwijzing

Het grootste obstakel voor een vreugdevol leven en harmonieuze relaties is onze eigen zelfafwijzing. Misschien herken je dit nare, onbestemde gevoel. Dat het nooit helemaal goed genoeg is, wat je ook doet.

Dat je ergens diep vanbinnen blijft twijfelen aan jezelf, ook al weet je rationeel dat daar eigenlijk geen reden voor is.

Het is geen constante overtuiging, maar eerder iets dat op de achtergrond meespeelt. Een soort stille ondertoon die zich laat horen op kwetsbare momenten.

Hoe het begint

Als kind zijn we daar helemaal niet mee bezig. We voelen ons vrij, spelen, ontdekken en nemen onszelf zoals we zijn. Het idee dat we niet goed genoeg zouden zijn, bestaat dan nog niet.

Dat verandert wanneer we leren kijken door de ogen van anderen. We beginnen te begrijpen wat er van ons verwacht wordt en merken wanneer iemand ontevreden is, gespannen of afwezig.

Als kind trekken we dan al snel een conclusie: het zal wel aan mij liggen.

Wat er dan gebeurt

We gaan ons aanpassen. We doen ons best om lief, rustig, slim of behulpzaam te zijn. Niet alleen omdat we dat willen, maar omdat het ergens ook voelt als noodzakelijk.

Als kind ben je afhankelijk van je omgeving. Je hebt anderen nodig om je veilig te voelen. Dus ga je, vaak onbewust, proberen te voldoen aan wat er van je gevraagd wordt.

En zo ontstaat langzaam een innerlijke stem die kritisch is, die oordeelt en die zegt dat het beter moet. Die stem verdwijnt niet zomaar.

Hoe het zich later herhaalt

Op latere leeftijd zie je vaak dat dit patroon zich herhaalt. In relaties, op het werk en in hoe je naar jezelf kijkt.

Je zoekt bevestiging, soms zonder dat je het doorhebt. En op het moment dat iemand anders zich anders gedraagt; afstandelijk, moe of prikkelbaar, dan kan dat oude gevoel ineens weer opkomen. Alsof er iets wordt aangeraakt dat veel ouder is dan de situatie zelf.

Waarom het zo hardnekkig is

Zelfafwijzing is niet alleen een gedachte die je kunt veranderen. Het zit dieper verankerd in je systeem en in je lichaam. Daarom helpt inzicht alleen vaak niet voldoende. Je kunt begrijpen waar het vandaan komt, maar toch merken dat het gevoel steeds weer terugkomt. Dat maakt het voor veel mensen verwarrend en soms ook frustrerend.

Wat er vaak ontbreekt

Wat ik vaak zie, is dat mensen proberen dit op te lossen door nog meer hun best te doen of zichzelf te verbeteren. Ze hopen dat het gevoel verdwijnt als ze maar “goed genoeg” worden. Maar het probleem zit niet in wat je doet. Het zit in hoe je met jezelf omgaat op het moment dat het spannend wordt.

Wat kan helpen

Wat wel helpt, is leren om aanwezig te blijven bij wat er in je gebeurt. Om op te merken wanneer je in zelfkritiek schiet, hoe dat voelt in je lichaam en hoe je daarop reageert. Zonder jezelf te veroordelen.

Dat is iets wat je kunt trainen. En dat is precies waar mindfulness over gaat. Niet als iets zweverigs, maar als een manier om bewuster te worden van je eigen reacties, zodat je er anders mee om kunt gaan.

De eerste stap naar verandering

Verandering begint niet met jezelf overtuigen dat je goed genoeg bent. Het begint met herkennen wanneer je gelooft dat je dat niet bent. En daar, in dat moment, ontstaat de mogelijkheid om iets anders te doen.

Herken je dit patroon bij jezelf?

Dat je streng bent voor jezelf of blijft zoeken naar bevestiging van buitenaf?

Dan kan het waardevol zijn om te leren hoe je hier in het moment zelf anders mee omgaat. Hier lees je meer over mijn basistraining mindfulness en hoe dit je kan helpen om milder met jezelf om te gaan.