Mindfulness? Heb ik gedaan. Hielp niet.

16 okt

4 minuten om te lezen

Bijgewerkt op: 6 dagen geleden

Dit zei iemand toen ik hem uitnodigde voor mijn proefles op 3 oktober. Hij had al een mindfulness training gevolgd. Waarom zou hij nog een keer komen?

Uiteindelijk kwam hij toch. Na afloop stuurde hij:

“Ik vond het super zaterdag, zo goed gedaan. Echt een bak kennis.”

Ik vond het erg leuk dat hij ondanks zijn eerdere ervaring bij mij toch iets anders had ervaren. En zijn reactie over die ‘bak kennis’ raakte precies aan wat ik belangrijk vind in mijn trainingen: niet alleen oefenen, maar ook begrijpen wat je tijdens die oefeningen tegenkomt.

Kennis verzamelen is natuurlijk niet het belangrijkste doel van deze training. Je kunt een boekenkast vol zelfhulpboeken hebben en nog steeds ontploffen omdat je partner de vaatwasser ‘verkeerd’ heeft ingeruimd. Toch begrijp ik dat mensen het fijn vinden als ik in de proefles ook wat uitleg geef.

Mijn deelnemers vinden het namelijk prettig wanneer ik de achtergrond van mindfulness kan toelichten en hen richting kan geven in hun proces van bewustwording. Door mijn studies in de westerse en boeddhistische psychologie kan ik die verdieping bieden.

Mindfulness is voor mij nooit alleen een methode geweest om rustiger te worden, minder te piekeren of beter met stress om te gaan. Natuurlijk kan het daar enorm bij helpen. Maar mindfulness heeft veel meer te bieden.

Mindfulness is meer dan een ontspanningstechniek

Mindfulness heeft haar wortels in het boeddhisme. Daar is aandacht geen doel op zichzelf, maar onderdeel van een veel bredere beoefening waarin je leert onderzoeken hoe je geest werkt. Door je bewust te worden van wat er in jou gebeurt, kan er steeds meer innerlijke vrijheid ontstaan. Ook wanneer de omstandigheden in je leven moeilijk zijn.

Waarom lijden we onder bepaalde gedachten en gevoelens?
Waarom blijven we vasthouden aan iets wat ons niet goed doet?
Waarom proberen we onaangename gevoelens zo snel mogelijk kwijt te raken?
Waarom reageren we steeds opnieuw vanuit dezelfde angst of boosheid?
En waarom is er die behoefte aan controle of verlangen naar bevestiging?

Mindfulness helpt je om die processen te leren waarnemen. Niet alleen wanneer je rustig op een meditatiekussen zit, maar juist wanneer het leven moeilijk is.

Wanneer iemand kritiek op je heeft, je bang bent iemand kwijt te raken of niet kunt stoppen met piekeren. Wanneer je lichaam gespannen blijft of je merkt dat je jezelf telkens afwijst. Daar begint mindfulness interessant te worden.

Van automatisch reageren naar keuzevrijheid

Een groot deel van ons gedrag verloopt automatisch. Er gebeurt iets, er ontstaat een gevoel en voordat we het weten zitten we midden in onze gebruikelijke reactie. We trekken ons terug, gaan in de aanval, passen ons aan, gaan piekeren, zoeken afleiding of proberen controle te krijgen over de situatie.

Mindfulness helpt je om de aanleiding, je innerlijke reactie en wat je vervolgens doet afzonderlijk waar te nemen. Daardoor kun je beter observeren hoe je automatische patronen werken.

Je leert waarnemen: wat gebeurt er nu eigenlijk in mij? Wat voel ik in mijn lichaam? Welke gedachte verschijnt er? Welke emotie komt op? En wat ben ik vervolgens geneigd te doen?

Dat klinkt eenvoudig, maar precies in die kleine momenten van gewaarzijn ontstaat iets heel belangrijks: keuzevrijheid. Je hoeft niet iedere gedachte te geloven. Je hoeft niet iedere emotie onmiddellijk te volgen. En je hoeft een oud patroon niet automatisch opnieuw uit te voeren.

Hoe ik mindfulness combineer met therapeutische kennis

Ik geef al ruim twintig jaar mindfulness en werk daarnaast als therapeut. In de loop van de jaren zijn die twee disciplines steeds meer met elkaar verweven geraakt.

Wanneer iemand bijvoorbeeld voortdurend over zijn grenzen gaat, zichzelf afwijst, bang is om verlaten te worden of steeds in dezelfde relatiepatronen terechtkomt, vind ik het niet helpend om alleen te zeggen: “Merk het maar op en keer terug naar je ademhaling.” Ik wil mensen ook helpen begrijpen wat ze opmerken, zodat ze daar bewuster mee leren omgaan.

Daarom leg ik tijdens mijn trainingen regelmatig uit hoe gedachten, emoties en automatische patronen werken en wat er gebeurt wanneer oude ervaringen in het heden opnieuw worden geactiveerd. Mijn achtergrond helpt me bovendien om te herkennen wanneer iets meer aandacht nodig heeft dan binnen een mindfulness training mogelijk is.

Mindfulness is geen therapie. Maar het kan wel degelijk therapeutische waarde hebben. Tijdens mijn trainingen mediteren we, maar we werken ook met adem, beweging, lichaamsbewustzijn, Kum Nye yoga, zelfmassage en inquiry.

Ik gebruik inzichten uit de boeddhistische psychologie en mijn ervaring als therapeut om uit te leggen wat we tijdens die oefeningen kunnen tegenkomen.

Kennis kan helpen om te begrijpen wat er gebeurt wanneer je tijdens een oefening ineens onrustig wordt. Of verdrietig. Of geïrriteerd. Of wanneer je merkt dat je zelfs van mediteren alweer een prestatie probeert te maken.

Dat is ook mindfulness. Niet alleen de rust waarnemen, maar juist ook de onrust.

Begrijpen kan helpen, maar uiteindelijk gaat het om leren waarnemen, ervaren en accepteren. Anders zou je met alleen zelfhulpboeken ook wel uit de voeten kunnen.

Het leven zelf is je oefenterrein

Voor mij betekent mindfulness niet dat we ons moeten terugtrekken uit het dagelijks leven of boeddhist moeten worden. Juist het leven zelf biedt voortdurend mogelijkheden om te oefenen.

We worden dagelijks geconfronteerd met verlangens, teleurstellingen, angsten en verleidingen. En zodra iets onaangenaam voelt, zoeken we vaak afleiding.

Mindfulness nodigt je uit om het tegenovergestelde te doen: te blijven bij wat je in het hier en nu ervaart en dat te onderzoeken zonder oordeel. Niet om nooit meer lastige gevoelens te hebben, maar om steeds minder automatisch meegesleept te worden door je gedachten, emoties en alles wat er om je heen gebeurt.

En ja... daar komt soms inderdaad een behoorlijke bak kennis bij kijken. :-)